Hikma (wijsheid) #2: haal het maximale uit de toestand waar jij jezelf nu in bevindt
Verlangen naar andere omstandigheden om Allah beter te dienen kan een verborgen begeerte zijn. Over asbab, tajrid en nabijheid tot Allah binnen je huidige werkelijkheid.
إِرَادَتُكَ التَّجْرِيدَ مَعَ إِقَامَةِ اللهِ إِيَّاكَ فِي الْأَسْبَابِ مِنَ الشَّهْوَةِ الْخَفِيَّةِ، وَإِرَادَتُكَ الْأَسْبَابَ مَعَ إِقَامَةِ اللهِ إِيَّاكَ فِي التَّجْرِيدِ انْحِطَاطٌ عَنِ الْهِمَّةِ الْعَلِيَّةِ.
Vertaling:
Jouw verlangen naar afzondering van de middelen (tajrīd), terwijl Allah jou te midden van de middelen (asbāb) heeft geplaatst, behoort tot de verborgen begeerte. En jouw verlangen naar de middelen, terwijl Allah jou in afzondering daarvan heeft geplaatst, is een afdaling van verheven geestelijke aspiratie.
Deze ḥikma vraagt wat meer uitleg, vooral vanwege twee belangrijke begrippen: al-asbāb en at-tajrīd.
Wat zijn asbāb en tajrīd?
Asbāb zijn de wereldse middelen en verantwoordelijkheden waarbinnen je leeft: werken voor je inkomen, ondernemen, studeren, een gezin onderhouden, voor mensen zorgen, enzovoort.
Tajrīd betekent hier dat iemand daarvan in belangrijke mate is vrijgemaakt, waardoor hij meer ruimte heeft voor aanbidding, kennis en spirituele toewijding.
Ibn ʿAṭāʾillāh beschrijft vervolgens iets heel subtiels.
Stel dat Allah jou een gezin heeft gegeven. Je moet werken, boodschappen doen, rekeningen betalen en kinderen verzorgen. Ondertussen lees je over vrome mensen die urenlang Qurʾān lazen, lange nachten in gebed stonden of zich volledig aan kennis wijdden.
Je begint te denken:
"Als ik al deze verplichtingen niet had, zou ik pas echt aan Allah kunnen werken."
Dat klinkt heel spiritueel.
Maar Ibn ʿAṭāʾillāh noemt het verrassend genoeg:
مِنَ الشَّهْوَةِ الْخَفِيَّةِ
"een verborgen begeerte."
Waarom?
Omdat je misschien niet werkelijk Allah verlangt, maar de spirituele situatie die jij zelf voor jezelf hebt uitgekozen.
Je zegt als het ware: "Yā Allah, ik wil U dienen, maar liever onder andere omstandigheden."
Terwijl Allah misschien wil dat je Hem juist leert kennen door geduld te hebben met je kinderen, halal inkomen te verdienen, betrouwbaar te zijn op je werk en tussen alle drukte je ṣalāh te bewaken.
Dat dagelijkse leven kan dan zelf jouw weg naar Allah worden.
Maar de ḥikma heeft ook een tweede helft
Het omgekeerde kan namelijk ook gebeuren.
Allah heeft iemand weinig wereldse verplichtingen gegeven. Hij heeft tijd voor Qurʾān, kennis, dhikr en aanbidding. Maar die persoon kijkt naar anderen en denkt:
"Ik moet eigenlijk ook carrière maken, veel geld verdienen, allerlei projecten beginnen."
Niet omdat hij dat werkelijk nodig heeft, maar omdat de dunya hem aantrekt.
Ibn ʿAṭāʾillāh waarschuwt ook daarvoor.
De les is dus niet:
"Werken is slecht en afzondering is goed."
En ook niet:
"Je moet gewoon tevreden zijn en nooit iets aan je omstandigheden veranderen."
De diepere les is dat nabijheid tot Allah niet afhankelijk is van het verkrijgen van jouw ideale omstandigheden.
Een belangrijke nuance
Deze ḥikma mag niet gebruikt worden om nalatigheid te rechtvaardigen.
"Allah heeft mij blijkbaar in armoede geplaatst, dus ik zoek geen werk."
Of:
"Allah heeft mij hier geplaatst, dus ik hoef niets aan een schadelijke situatie te veranderen."
Dat is niet de bedoeling. Het nemen van toegestane middelen behoort zelf tot onze verantwoordelijkheid.
De vraag is eerder: waar heeft Allah mij nu geplaatst, en wat vraagt gehoorzaamheid aan Hem binnen die werkelijkheid van mij?
Praktische toepassing
Kijk vandaag eens naar iets in je leven waarvan je regelmatig denkt:
"Als dit maar anders was, dan zou ik dichter bij Allah kunnen komen."
Misschien je werk. Je studie. Je kinderen. Financiële verplichtingen. Een druk schema. Je woonomgeving.
Stel jezelf vervolgens een moeilijkere vraag:
"Wat als dit momenteel niet de hindernis op mijn weg naar Allah is, maar juist een deel van mijn weg naar Allah?"
Je werk kan je amānah leren.
Je gezin kan je ṣabr leren.
Geld verdienen kan je tawakkul leren.
Moeilijke mensen kunnen je ḥilm en beheersing leren.
Weinig vrije tijd kan je leren oprecht waarde te hechten aan tien minuten Qurʾān.
Dan verandert je blik van:
"Ik wil andere omstandigheden zodat ik Allah beter kan dienen."
naar:
"Yā Allah, leer mij U goed te dienen in de omstandigheden waarin ik mij nu bevind."
En dat brengt ons eigenlijk rechtstreeks bij Ḥikma 3. Daar gaat Ibn ʿAṭāʾillāh nog een stap verder: zelfs wanneer jouw wil en spirituele ambitie enorm sterk zijn, betekent dat nog niet dat jij kunt bepalen hoe Allah de gebeurtenissen laat verlopen.