Hikma van de dag: vanuit de wijsheden van Ibn ʿAṭāʾillāh
Een teken dat je op je eigen daden vertrouwt, is dat je hoop instort zodra je een fout maakt. Over de balans tussen serieus handelen en je hoop leggen bij Allah.
مِنْ عَلَامَاتِ الِاعْتِمَادِ عَلَى الْعَمَلِ نُقْصَانُ الرَّجَاءِ عِنْدَ وُجُودِ الزَّلَلِ
Vertaling:
Een van de tekenen dat men op zijn eigen daden vertrouwt, is dat de hoop afneemt wanneer men een misstap begaat.
Ibn ʿAṭāʾillāh zegt niet dat goede daden onbelangrijk zijn. Integendeel: je verricht ṣalāh, vermijdt zonden, doet dhikr, zoekt kennis en probeert Allah te gehoorzamen.
Maar waar rust je hart op?
Stel dat je een periode heel goed bezig bent. Je gebeden gaan goed, je doet veel dhikr en je voelt je dichtbij Allah. Je hebt hoop op Zijn tevredenheid.
Dan bega je een zonde.
Plotseling denk je:
"Na wat ik gedaan heb, hoe kan Allah mij nog vergeven?"
Juist dat gebruikt Ibn ʿAṭāʾillāh als diagnose. Als je hoop op Allah instort zodra jouw eigen prestaties instorten, was een deel van je hoop misschien gebaseerd op jezelf.
De diepere houding is:
- Wanneer ik gehoorzaam ben: ik heb Allah nodig.
- Wanneer ik zondig: ik heb Allah nodig.
- Wanneer ik sterk ben: ik heb Allah nodig.
- Wanneer ik zwak ben: ik heb Allah nodig.
Je goede daden zijn een middel waarmee je Hem dient, ze zijn niet de god waarop je vertrouwt.
Dat voorkomt trouwens twee tegenovergestelde ziektes van het hart: zelfgenoegzaamheid bij gehoorzaamheid en wanhoop na ongehoorzaamheid.
Praktische oefening
De volgende keer dat je iets verkeerd doet, observeer dan wat er onmiddellijk in je hart gebeurt. Voel je:
"Nu ben ik waardeloos, het heeft geen zin meer?"
Probeer dan niet in die gedachte te blijven hangen. Erken de zonde, toon tawba, herstel wat je kunt herstellen en keer terug naar Allah.
En wanneer je juist iets goeds hebt gedaan, oefen dan het tegenovergestelde. Denk niet:
"Kijk eens hoe goed ik bezig ben."
Zeg bijvoorbeeld:
اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنِّي
Allāhumma taqabbal minnī
"O Allah, aanvaard het van mij."
Zo leert deze ḥikma je een prachtige middenweg: je neemt je daden heel serieus, maar je hoop rust uiteindelijk op Allah en Zijn barmhartigheid.