Hikma van de dag: jouw wil bestaat, maar jouw wil is niet absoluut
Sawabiq al-himam la takhriqu aswar al-aqdar: hoe sterk je wil en vastberadenheid ook zijn, ze kunnen niet doorbreken wat Allah heeft bepaald.
سَوَابِقُ الْهِمَمِ لَا تَخْرِقُ أَسْوَارَ الْأَقْدَارِ
Vertaling:
De krachtige vooruitstrevende aspiraties kunnen de muren van de goddelijke bepalingen niet doorbreken.
Of iets natuurlijker vertaald:
Hoe sterk je wil en vastberadenheid ook zijn, ze kunnen niet doorbreken wat Allah heeft bepaald.
Deze ḥikma is heel kort, maar raakt rechtstreeks aan qadar, inspanning en tawakkul.
Wat betekent deze uitspraak?
al-himam is het meervoud van himma: innerlijke gedrevenheid, vastberadenheid, aspiratie of wilskracht.
sawābiq geeft hier het beeld van iets dat krachtig vooruitgaat.
Dus denk aan iemand met enorme himma:
"Ik ga dit bereiken."
"Ik ga ervoor werken."
"Ik heb alles gepland."
"Ik doe duʿāʾ en neem alle middelen."
Dat is op zichzelf niet verkeerd.
Maar vervolgens zegt Ibn ʿAṭāʾillāh:
لَا تَخْرِقُ أَسْوَارَ الْأَقْدَارِ
Je vastberadenheid kan de muren van al-aqdār, de goddelijke bepalingen, niet doorbreken.
Met andere woorden: jouw wil bestaat, maar jouw wil is niet absoluut.
Allah heeft de uiteindelijke beschikking.
Dit betekent niet dat je passief moet worden
Dit is essentieel.
De ḥikma zegt niet:
"Alles is toch al bepaald, dus doe maar niets."
Je weet immers niet wat voor jou bepaald is.
Als je ziek bent, zoek je behandeling. Als je inkomen nodig hebt, zoek je werk. Als je kennis wilt, studeer je. Als je wilt trouwen, neem je halal middelen om een echtgenoot te vinden.
Ook jouw inspanningen behoren tot de asbāb waar we bij Ḥikma 2 over spraken.
Het verschil zit in het hart.
Je handen werken hard.
Maar je hart zegt niet:
"Omdat ik alles goed heb gedaan, moet dit resultaat nu komen."
Het zegt:
"Ik doe wat van mij gevraagd wordt. De uitkomst behoort aan Allah."
Dat verschil lijkt klein, maar spiritueel is het enorm.
Stel bijvoorbeeld dat je iets heel graag wilt
Je solliciteert voor een baan.
Je bereidt je uitstekend voor. Je maakt duʿāʾ. Je doet istikhāra. Je gesprek gaat fantastisch. Iedereen om je heen zegt: "Die baan heb je binnen."
En vervolgens krijg je hem niet.
Daar komt de ḥikma tot leven:
Je inspanning was echt.
Je verlangen was echt.
Je duʿāʾ was echt.
Je voorbereiding was echt.
Maar geen daarvan maakte jou eigenaar van de uitkomst.
En juist hier wordt tawakkul moeilijker dan alleen zeggen: tawakkaltu ʿalā Allāh, "Ik vertrouw op Allah."
Tawakkul wordt zichtbaar wanneer Allah iets anders laat gebeuren dan wat jij wilde.
Een subtiele valkuil
Soms maken we zelfs van religieuze handelingen een manier om controle te proberen krijgen.
Bijvoorbeeld:
"Ik heb zoveel duʿāʾ gedaan, dus waarom is het niet gebeurd?"
"Ik heb ṣadaqa gegeven en tahajjud gebeden. Waarom heeft Allah mij dit dan niet gegeven?"
Onbewust kan er een soort transactie ontstaan:
"Ik doe X voor Allah, daarom verwacht ik dat Allah mij Y geeft."
Maar ʿibāda is geen techniek waarmee wij de qadar beheersen.
We doen duʿāʾ omdat Allah ons heeft opgedragen Hem te vragen. We nemen middelen omdat Hij ons heeft opgedragen te handelen. En tegelijkertijd erkennen we:
يَفْعَلُ اللهُ مَا يَشَاءُ
Allah doet wat Hij wil.
De verbinding met de eerste twee ḥikam
Nu begint de opbouw van al-Ḥikam mooi zichtbaar te worden.
Ḥikma 1: vertrouw niet uiteindelijk op je eigen daden.
Ḥikma 2: eis niet van Allah dat jouw levensomstandigheden overeenkomen met jouw spirituele ideaal.
Ḥikma 3: en denk ook niet dat de kracht van jouw wil de uitkomst kan afdwingen.
Ibn ʿAṭāʾillāh haalt als het ware laag voor laag de illusie van controle uit het hart.
Niet om je zwak of apathisch te maken.
Maar om je te leren handelen als dienaar in plaats van handelen alsof jij de uiteindelijke beschikker bent.
Praktische oefening
Neem één zaak die momenteel veel in je hoofd zit, iets wat je heel graag wilt bereiken of waarvan je hoopt dat het op een bepaalde manier afloopt.
Maak vervolgens innerlijk onderscheid tussen twee dingen:
Wat Allah van mij vraagt: de juiste middelen nemen, duʿāʾ doen, zorgvuldig handelen, advies zoeken, geduldig zijn en halal grenzen bewaken.
Wat alleen Allah bepaalt: wanneer het komt, hoe het komt, via wie het komt, of het precies komt zoals ik wil, en zelfs of het uiteindelijk goed voor mij is.
En probeer vervolgens deze houding mee te nemen:
"Yā Allah, ik zal mijn best doen in hetgeen U mij hebt opgedragen. Maar ik eis de uitkomst niet van U. Ik leg die bij U neer."
Dat is geen gebrek aan ambitie. Je kunt buitengewoon ambitieus zijn en tegelijkertijd diepe tawakkul hebben.
Het is eerder: maximale inzet van de ledematen en overgave van het hart.